Ogrodnictwo: porady ogrodnicze

Byliny są obecnie jedną z najpopularniejszych grup roślin ogrodowych. Rośliny te najczęściej sadzone są na ogrodowych rabatach lub wykorzystywane do tworzenia ich obwódek, sadzi się je również w ogródkach skalnych, jednogatunkowych grupach na trawniku, a także wykorzystuje do tworzenia grup naturalistycznych w pobliżu zbiorników wodnych lub w sąsiedztwie drzew i krzewów.

Wśród dostępnych na rynku bylin znaleźć można gatunki o różnym pokroju, wysokości i gamie kolorystycznej ich kwiatów. Są wśród nich także wysokie byliny o wydłużonych kwiatostanach, nadających im wysmukły, strzelisty pokrój. Należą do nich popularne ostróżki i tojady, pluskwice, języczki, a także rośliny o egzotycznym wyglądzie, jak liatra, trytoma czy pustynnik. Rośliny te mogą stać się ciekawym elementem uzupełniającym wysokie rabaty, można też tworzyć z nich grupy na trawniku czy nasadzenia wzorowane na dzikich zbiorowiskach roślinnych. Liatry, trytomy i pustynniki, ze względu na podobne ulistnienie, doskonale komponują się z trawami rabatowymi.
Ostróżka ogrodowa (Delphinium x cultorum) jest jedną z najpiękniejszych i najokazalszych bylin rabatowych. Rośliny dorastają do 2 m wysokości, a kwiaty z charakterystyczną ostrogą, zebrane w długie grona, pojawiają się od czerwca do sierpnia. Najczęściej mają barwę jasno- lub ciemnoniebieską bądź fioletową. Ostróżki sadzone są zwykle na wysokich rabatach, gdzie tworzą tło dla niższych gatunków, nadają się do uprawy na kwiat cięty, można także suszyć je do zimowych bukietów. Ostróżki najlepiej jest uprawiać na glebie dość zasobnej, ale ich uprawa udaje się na każdej przeciętnej glebie ogrodowej. Rośliny wymagają słonecznego stanowiska. Ostróżki wymagają obfitego podlewania w okresie suszy, a ich wysokim pędom trzeba zapewnić podpory, by nie pokładały się pod ciężarem kwiatów, a także po silnych wiatrach i deszczach. Rośliny uprawiane przez dłuższy czas na tym samym miejscu należy regularnie nawozić w okresie wzrostu. Tuż po kwitnieniu pędy ostróżek przycina się 10 cm nad ziemią, dzięki czemu rośliny zakwitają ponownie jesienią.
Tojad mocny (Aconitum napellus). podobnie jak ostróżka, jest bardzo okazałą, wysoką rośliną. Jego sztywne. proste pędy dorastają do wysokości 1-1,5 m. Bylina ta kwitnie w okresie pełni lata, a jej ciemnofioletowe kwiaty, zebrane w grona, mają charakterystyczny kształt hełmów. Na rynku dostępna jest też odmiana tojadu o białych kwiatach. Tojad mocny to nasz rodzimy gatunek, występujący dziko w Karpatach i Sudetach. Rośliny te można spotkać w górach w zacienionych miejscach nad górskimi strumieniami. Tojady sadzi się na wysokich rabatach bylinowych bądź wykorzystuje do tworzenia grup naturalistycznych w sąsiedztwie drzew i krzewów lub w pobliżu zbiorników wodnych. Tojad jest rośliną wymagającą stanowiska chłodnego, cienistego lub pół cienistego o żyznej, próchnicznej i stale wilgotnej glebie.
W nasadzeniach naturalistycznych niezastąpioną byliną jest pluskwica groniasta (Cimicifuga racemosa), zwana też świecznicą ze względu na jej wydłużone kwiatostany. Roślina ta może osiągać wysokość :i2m. Ma dwu lub trójdzielne, piłkowane liście i delikatne, białe kwiaty, które pojawiają się w lipcu i sierpniu. Jest to doskonała roślina do miejsc cienistych i pół cienistych. Wymaga świeżego, dość wilgotnego i próchnicznego podłoża. W okresie suszy należy pamiętać o regularnym podlewaniu roślin, gdyż w przeciwnym razie będą one słabiej kwitły lub nawet zamierały.
Języczka Przewalskiego to roślina blisko spokrewniona z dobrze znaną nam języczka pomarańczową, różniąca się jednak od niej odmiennym ulistnieniem i kształtem kwiatostanów. Ta osiągająca wysokość 1-1,5 m roślina ma zaokrąglone liście o powcinanych brzegach i wąskie, kłosowate kwiatostany długości 50-70 cm, o żółtych kwiatach. Kwitnie w lipcu i sierpniu. Rośliny można sadzić pojedynczo lub na wysokich rabatach, doskonale nadają się też do tworzenia grup naturalistycznych. Najlepiej prezentują się nad zbiornikami wodnymi. Języczki wymagają wilgotnej, żyznej, próchniczno-gliniastej gleby.
Bardzo okazałą byliną, lecz niezbyt jeszcze u nas popularną jest pustynnik (Eremurus), zwany igłą Kleopatry lub lilią stepową. Różne gatunki i odmiany tej rośliny mogą osiągać wysokość od kilkudziesięciu cm do 2-3 m, z czego ok. 40-70 cm przypada na wydłużony, groniasty kwiatostan. W ogrodach uprawianych jest kilka gatunków: pustynnik himalajski (Eremurus hlmalaicus), pustynnik olbrzymi (L. robustus) i wąskolistny (L. stenophyllus). Pustynniki kwitną wczesnym latem, a ich gwiazdkowate kwiaty mają barwę białą, żółtą lub różową. Po kwitnieniu liście pustynników zasychają i ich części nadziemne zanikają, w ziemi pozostają natomiast gwiaździsto rozgałęzione, bulwiaste korzenie. Pustynniki należy sadzić na glebach żyznych i bardzo przepuszczalnych, najlepiej na skarpach lub wzniesieniach. Bulwiaste korzenie sadzi się we wrześniu na głębokość 12-15 cm. Wiosną rośliny należy regularnie podlewać i dokarmiać, w mokre lata natomiast zabezpieczać przed opadami, w razie potrzeby nawet wykopując je po kwitnieniu. W surowe zimy pustynniki mogą u nas przemarzać, dlatego też należy okrywać je grubą warstwą liści lub słomy. Usuwa się ją już na przedwiośniu, bo kiedy tylko ziemia lekko odstaje, wyrastają liście, które mogą jeszcze zostać przez przymrozki uszkodzone.
Do tworzenia eleganckich grup ogrodowych, sadzenia na wysokich rabatach oraz nad wodą, doskonale nadaje się t ryt o ma groniasta (Kniphofia uvaria). Ta oryginalnie wyglądająca roślina dorasta do 60-100 cm wysokości. Jej kwiaty zebrane są w dwubarwne kłosy, a liście są wydłużone, lancetowate. Odmiany kwitną od czerwca do września. Koralowe lub ciemnoczerwone kwiaty przekwitając, przybierają barwę żółtą, co nadaje kwiatostanom nietypowy wygląd. Jest również odmiana o kwiatach barwy kremowej. Trytomę należy sadzić na glebach żyznych, bogatych w próchnicę i stale wilgotnych. Roślina jest długowieczna, może zatem długo pozostawać na jednym stanowisku. W naszym klimacie trytoma nie jest dostatecznie wytrzymała na mróz, wymaga więc zabezpieczenia na zimę. Liście trytomy związuje się niezbyt ciasno i obsypuje grubą warstwą suchych liści (około 30 cm), pozostawiając ich wierzchołki na wierzchu. Szczególnie cenne okazy lepiej wykopać na zimę.
Egzotycznie wyglądającą byliną jest też pochodząca z Florydy Latra kłosowa (Liatris spicata). Jej kłosowaty, gęsty kwiatostan osadzony jest na sztywnym, gęsto ulistnionym pędzie, wyrastającym spośród kępy wąskich liści. Białe, różowe, liliowe lub purpurowofioletowe kwiaty rozwijają się dość nietypowo - od wierzchołka kwiatostanu ku dołowi i zdobią roślinę od lipca do września. Liatra nadaje się do sadzenia na rabatach i w grupach ogrodowych, a także na kwiat cięty i do suchych bukietów. Wymaga gleby żyznej, przepuszczalnej, dość wilgotnej, ale dobrze znosi też krótkotrwałą suszę. Na jednym miejscu może rosnąć przez 5-6 lat. W sklepach ogrodniczych sprzedawane są bulwiaste korzenie liatry, które należy posadzić na działce już na początku wiosny. Rozmnożyć liatrę można również samemu, dzieląc wiosną jej korzenie. Należy jednak zapamiętać, że te rośliny stanowią przysmak gryzoni, a więc warto jest zabezpieczyć je od razu, profilaktycznie sadząc w siatkach osłaniających .