Ogrodnictwo: porady ogrodnicze

Stosowanie kompostu oraz nawozów zielonych należy do najważniejszych zabiegów „pielęgnacyjnych” gleby. Przyczynia się do tworzenia korzystnych warunków dla aktywności i rozwoju mikroflory i mikrofauny glebowej. Nawozami zielonymi określa się celowa uprawę wielu gatunków roślin obficie ulistnionych, które następnie zostają wprowadzone jako masa zielona do środowiska glebowego. Obfity i głęboki system korzeniowy roślin stosowanych jako nawozy zielone poprawia strukturę - zwłaszcza głębszych warstw gleby, podnosi żyzność, wzbogaca glebę w próchnicę, chroni przed nadmiernym parowaniem, zabezpiecza przed wymywaniem wielu składników pokarmowych. Nawozy zielone korzystnie wpływają na wzrost aktywności mikroorganizmów glebowych przyspieszających procesy mineralizacji resztek materii organicznej, przyczyniają się także do zwiększenia zawartości azotu w glebie.
Możliwości wprowadzenia do uprawy roślin na nawozy zielone istnieją wówczas, gdy część działki przez pewien czas nie jest uprawiana. Ma to miejsce np. wczesną wiosną, jeżeli planujemy obsadzenie grządek roślinami o wysokich wymaganiach cieplnych, co zwykle ma miejsce w połowie maja po „zimnych ogrodnikach” (pomidory, ogórki, cukinie itp.). Podobnie dzieje się podczas przerw w uprawie (między przedplonem a plonem głównym lub plonem głównym a poplonem). a także w okresie od jesieni do wiosny na glebach lżejszych (nie zaleca się stosowania nawozów zielonych na glebach ciężkich gliniastych).
Najczęściej na nawozy zielone wysiewa się rośliny z rodziny motylkowatych i krzyżowych, choć z powodzeniem mogą nimi być także: szpinak, sałata masłowa, cykoria i wiele gatunków ziół. W celach nawozowych można wykorzystywać części tych roślin uprawnych; korzenie, łodygi, a także liście.
Większość roślin motylkowatych wytwarza silny, a zarazem głęboki system korzeniowy - wnikający w dolne warstwy gleby. Ma to znaczenie w przypadku poprawy struktury gleb oraz wydobycia składników mineralnych z głębszych warstw na jej powierzchnię. Korzenie roślin tej rodziny posiadają również zdolność wiązania wolnego azotu z powietrza dzięki ich symbiozie z bakteriami brodawkowymi. Rośliny motylkowate mają stosunkowo niewielkie wymagania w stosunku do gleby, dlatego ich uprawa nie jest kłopotliwa. Wykazują natomiast zróżnicowane wymagania w stosunku do temperatury. Do gatunków wrażliwych na mróz można zaliczyć;
Łubin żółty - zalecany do uprawy na gleby suche i piaszczyste oraz stosunkowo ubogie w wapń. Odczyn gleby kwaśny (pH 4-5). Można go wysiewać jako poplon w okresie do początku września, przy czym czas jego uprawy na nawóz zielony wynosi około 9-10 tygodni.
Łubin biały - polecany na gleby gliniaste bardzo zwięzłe, o dużej miąższości i odczynie obojętnym. Doskonale nadaje się na poplon. Najlepiej wysiewać nasiona w połowie sierpnia (czas uprawy na nawóz zielony wynosi 9—10 tygodni).
Bobik - roślina tworzy głęboki system korzeniowy typu palowego, dlatego jest polecana do spulchniania gleb ciężkich. Nasiona można wysiewać już pod koniec lutego. Może ona być doskonałym przedplonem dla ciepłolubnych warzyw o wysokich wymaganiach pokarmowych (pomidory, ogórki itp.).
Koniczyna - posiada niewielkie wymagania glebowe, z powodzeniem nadaje się na gleby lekkie typu piaszczystego.
Gatunki odporne na niskie temperatury doskonale nadają się na poplony zimowe. Godne polecenia do uprawy są następujące gatunki:
Wyka ozima - posiada głęboki system korzeniowy typu palowego oraz dobrze rozwinięte korzenie boczne. Można ją z powodzeniem stosować na wszystkie rodzaje gleb, zwłaszcza na gleby lekkie i piaszczyste (działanie strukturotwórcze). Warto ją zastosować jako poplon zimootrwały. W tym celu nasiona wysiewa się do września, a rośliny przekopuje wczesną wiosną następnego roku.
Koniczyna biała - ma niewielkie wymagania pokarmowe - można ją stosować na wszystkie rodzaje gleb. Poprawia strukturę gleb lekkich, dzięki krótkiemu choć dobrze rozwiniętemu systemowi korzeniowemu.
Inne gatunki roślin motylkowatych godne polecenia do uprawy na nawozy zielone to lucerna chmielowa, nostrzyk biały i żółty.
Nawozy zielone z rodziny krzyżowych, odznaczają się szybkim i intensywnym wzrostem, doskonale zagłuszają chwasty, dzięki czemu poleca się je na gleby silnie zachwaszczone. Dzięki dobrze rozwiniętemu i głębokiemu systemowi korzeniowemu posiadają zdolność wydobywania składników mineralnych z głębszych warstw gleby na jej powierzchnię.
Gorczyca jasna - można ją wysiewać zaraz po wiosennym rozmarznięciu gleby, zwykle w marcu. Ma niewielkie wymagania w stosunku do gleby, rośnie bujnie i ma duże przyrosty masy zielonej.
Rzodkiew oleista - stosowana jest na gleby średnio ciężkie, o odczynie zasadowym. Doskonale nadaje się na poplony, w tym celu można ją wysiewać aż do początku września i uprawiać od 5-8 tygodni.
Na nawozy zielone nadaje się także wiele innych roślin uprawnych. Godne polecenia, m.in. są: facelia, słonecznik, szpinak, żyto ozime, rzepak ozimy itp.
Aby uzyskać nawozy zielone o wysokiej wartości, należy miejsce na które chcemy je wysiewać starannie przygotować (podobnie jak pod warzywa). Trzeba także używać kwalifikowanego materiału siewnego i dobierać gatunki roślin celowo i świadomie (np. przedplonem dla warzyw kapustnych nie mogą być rośliny z rodziny krzyżowych, tj. gorczyca czy rzodkiew, bowiem powinowactwa jednej rodziny botanicznej wpływają na pojawienie się tych samych szkodników lub chorób np. kiła kapuściana. Większość roślin na nawozy zielone należy ściąć przed kwitnieniem, bowiem materiał roślinny posiada w tej fazie najwyższą wartość biologiczną (wyjątek stanowi łubin, który zawiera najwięcej azotu w okresie kwitnienia - dlatego w tym czasie należy go ścinać na nawóz zielony). Roślin na nawozy zielone nie powinno się od razu przyorywać, lecz podobnie jak to czyni przyroda z jesiennymi liśćmi, powinny pozostać przez pewien czas na powierzchni gleby.